Title: Πληροφόρηση και παραπληροφόρηση για τα εμβόλια

[Image: Το έργο έχει λάβει χρηματοδότηση από το πρόγραμμα HORIZON 2020 της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Πρόγραμμα Έρευνας και Καινοτομίας βάσει συμφωνίας αριθ. 101006468]

Χαρακτηριστικά πληροφόρησης και παραπληροφόρησης

Χαρακτηριστικά επιστημονικού κειμένου (πληροφόρηση)

- Τίτλοι που συχνά προκαλούν το ενδιαφέρον, αλλά όχι έντονα συναισθήματα (π.χ. θυμό, φανατισμό).
- Σωστή χρήση επιστημονικής ορολογίας.
- Σαφής αναφορά στις αρχικές επιστημονικές μελέτες με πλήρη στοιχεία, ενίοτε και με υπερσυνδέσμους.
- Αποφυγή ισχυρισμών και εκφράσεων που φαίνονται υπερβολικοί, για να είναι αληθινοί.
- Αποφυγή πρόκλησης υπερβολικών συναισθημάτων, εν γένει χρήση ουδέτερης συναισθηματικά γλώσσας.
- Οι ισχυρισμοί, ακόμα και αν φαίνονται παράδοξοι, εξηγούνται με επιστημονικά επιχειρήματα και με βάση τη λογική.
- Προέλευση κειμένου από αξιόπιστες πηγές του επιστημονικού ή δημοσιογραφικού χώρου.
- Προσεγμένη γλώσσα σε ορθογραφία, σύνταξη και έκφραση.

Χαρακτηριστικά ψευδοεπιστημονικού κειμένου (παραπληροφόρηση)

- Υπερβολικός τίτλος που θα τραβήξει τον αναγνώστη.
- Σφάλματα λογικής – Επιχειρήματα που δεν ισχύουν  (π.χ. συμπεράσματα που δεν προκύπτουν με λογικά επιχειρήματα, ή η συμπεράσματα που προκύπτουν με παράλογο τρόπο).
- Ισχυρισμοί που δεν εξηγούνται με βάση τα επιστημονικά επιχειρήματα (π.χ. υπερβολικά στατιστικά δεδομένα ή ιστορίες ατόμων που δεν μπορούν να επιβεβαιωθούν).
- Υπερβολικές γενικεύσεις που δεν ισχύουν ή δεν προκύπτουν από τα δεδομένα, συχνά υπάρχουν ακραίοι ισχυρισμοί.
- Ισχυρισμός ότι διαθέτουν μια «κρυμμένη» γνώση που οι υπόλοιποι σκόπιμα αποκρύπτουν ή δεν γνωρίζουν.
- Ακούσια ή εκούσια αναπαραγωγή ψευδών ειδήσεων.
- Λανθασμένη χρήση επιστημονικής ορολογίας.
- Απουσία σαφούς αναφορά σε επιστημονικές πηγές, ή ακόμα και αν υπάρχει είναι υπερβολικά αόριστη (π.χ. βρέθηκε σε μια έρευνα Πανεπιστημίου της Ιταλίας ότι …).
- Προσπάθεια να συγκινήσει τον αναγνώστη προκαλώντας έντονα συναισθήματα (π.χ. θυμό, φόβο, αγανάκτηση).
- Έκκληση σε πατριωτικά, ηθικά ή θρησκευτικά αισθήματα.
- Υπάρχει συμφέρον από την εξαπάτηση των πολιτών (π.χ. πολλά «κλικ» στην ιστοσελίδα, επιρροή σε μεγάλη μερίδα κόσμου, οικονομικό ή πολιτικό όφελος).
- Προέλευση κειμένου από πηγή με αμφίβολη αξιοπιστία (π.χ. ιστοσελίδες, κοινωνικά δίκτυα, blog ιδιωτών, ή ακόμα και επιστημόνων αμφιβόλου κύρους).
- Μη προσεγμένη γλωσσική επιμέλεια, είναι συχνό να βρεθούν γλωσσικά, ορθογραφικά και συντακτικά λάθη.

Κείμενο Α (Εξέλιξη των εμβολίων)

Διαβάστε προσεκτικά το παρακάτω κείμενο, και προσπαθήστε να εντοπίσετε σε αυτό στοιχεία που θα το χαρακτήριζαν ως κείμενο πληροφόρησης (επιστημονικό κείμενο) ή κείμενο παραπληροφόρησης (ψευδοεπιστημονικό κείμενο).

Σημειώστε τα χαρακτηριστικά που εντοπίσατε, απαντώντας στις ερωτήσεις.

Κείμενο Α (Εξέλιξη των εμβολίων)

Εξέλιξη της επιστήμης των εμβολίων

[…] Η σύγχρονη επιστήμη των εμβολίων ξεκίνησε από τον Louis Paster. Ο Louis Paster ανέπτυξε εμβόλια στο εργαστήριο χρησιμοποιώντας τον ίδιο παράγοντα που προκαλεί και την ασθένεια, ξεκινώντας από το εμβόλια για τη χολέρα των πουλερικών. Το 1879-1880 ο Pasteur χρησιμοποίησε μια ποικιλία εκτρεφόμενων κοτόπουλων για να ελέγξει τα εμβόλια για τη χολέρα των πουλερικών που είχε παρασκευάσει εργαστηριακά. Μετά από πέντε χρόνια, συνέχισε παρασκευάζοντας ανθρώπινο εμβόλιο κατά της λύσσας. […].

Κατά τη διάρκεια του 20ου αιώνα όλο και περισσότερες μεταδοτικές ασθένειες (από τη γρίπη μέχρι τον ροτοϊό) μπορούν να προληφθούν μέσω των εμβολίων. Αυτά τα εμβόλια περιέχουν ζωντανούς εξασθενημένους ή ολόκληρους νεκρωμένους μικροοργανισμούς, είτε εναλλακτικά περιέχουν μόνο ορισμένα αντιγόνα (π.χ. πρωτεΐνες ή πολυσακχαρίτες) των μικροοργανισμών, οπότε προκύπτουν τα εμβόλια υπομονάδων. Το 1986 σημειώθηκε σημαντική πρόοδος όταν έγινε διαθέσιμο το πρώτο γενετικά τροποποιημένο εμβόλιο, ένα ανασυνδυασμένο εμβόλιο με αντιγόνο από την επιφάνεια του ιού της Ηπατίτιδας B. Μέχρι πρόσφατα η κατασκευή των εμβολίων εξαρτιόταν κατά πολύ από τις πρακτικές ιδιαιτερότητες που προέκυπταν κατά τους εργαστηριακούς χειρισμούς. Όμως πρόσφατα με την εξέλιξη των εργαλείων ανάλυσης DNA, RNA και πρωτεϊνών με την βοήθεια της πληροφορικής, αναπτύσσεται μια νέα προσέγγιση κατά την οποία τα εμβόλια σχεδιάζονται «από την αρχή» και δεν προκύπτουν μετά από πολλούς αποτυχημένους εργαστηριακούς χειρισμούς. […]

Τύποι εμβολίων

Η πρόοδος στην ιολογία, στη μοριακή βιολογία και στην ανοσολογία έχουν προσφέρει πολλές εναλλακτικές έναντι των παραδοσιακών μορφών εμβολίων. Τα σύγχρονα εμβόλια περιλαμβάνουν εμβόλια που βασίζονται σε νουκλεϊκά οξέα (DNA και mRNA), εμβόλια με ιούς-φορείς, εμβόλια σωματιδίων που μοιάζουν με ιούς, και εμβόλια με ανασυνδυασμένες πρωτεΐνες (υπομονάδες). […] Η COVID-19 έφερε όλους τους νέους τύπους εμβολίων στο προσκήνιο κατά τη μάχη ενάντια στην πανδημία. Λόγω της μεγάλης ταχύτητας πολλαπλασιασμού και σύνθεσης mRNA και DNA στο εργαστήριο, τα mRNA και DNA εμβόλια ήταν τα πρώτα που παράχθηκαν στις ΗΠΑ.

Πρόοδος και προκλήσεις

Τα εμβόλια δεν έχουν καταφέρει ακόμα να καταπολεμήσουν τις πιο θανατηφόρες μολύνσεις της ανθρωπότητας: την ελονοσία, το Mycobacterium tuberculosis και τον ιό του AIDS (HIV). Αυτά τα παθογόνα είναι δύσκολο να γίνουν αντικείμενο εργαστηριακών χειρισμών επειδή δεν είναι ακόμα γνωστό πώς να επιτύχουμε την ανοσία εναντίον τους. Η φυσική μόλυνση από αυτά τα παθογόνα δεν εγγυάται και προστασία από μελλοντική μόλυνση, και δεν υπάρχουν δεδομένα ανοσολογικής προστασίας που να μπορούν να χρησιμοποιηθούν στα εμβόλια. Παρόλα αυτά η πρόοδος για τα συγκεκριμένα εμβόλια φαίνεται υποσχόμενη στο μέλλον. […] [Για παράδειγμα, ένα εμβόλιο υπομονάδων ενάντια στο Mycobacterium tuberculosis στην Κεντρική Αφρική] οδήγησε σε 54% προστασία από πνευμονολογικές επιπλοκές σε μολυσμένους ενήλικες για διάστημα 2 χρονών (με βάση τη μελέτη του Van Der Meeren και των συνεργατών, 2018).

Προέλευση κειμένου

Akiko Iwasaki & Saad B. Omer: Γιατί και Πώς λειτουργούν τα εμβόλια, Περιοδικό «Cell», Τόμος 183, Τεύχος 2, σελ. 290-295, δημοσιευμένο στις 25 Οκτωβρίου 2020, https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S009286742031237X (μεταφρασμένο και προσαρμοσμένο γλωσσικά)

Χαρακτηριστικά του κειμένου

Q: Ποια χαρακτηριστικά κειμένου πληροφόρησης εντοπίζετε στο κείμενο;
- Τίτλο που δεν προκαλεί ακραία συναισθήματα.
- Σωστή χρήση επιστημονικής ορολογίας.
- Σαφής αναφορά σε συγκεκριμένες μελέτες από επιστημονικές πηγές.
- Αποφυγή υπερβολικών ισχυρισμών και εκφράσεων
- Αποφυγή πρόκλησης συναισθημάτων, χρήση ουδέτερης γλώσσας.
- Εξήγηση με βάση τη λογική και επιστημονικά επιχειρήματα
- Αξιόπιστη προέλευση κειμένου
- Προσεγμένη γλώσσα

Q: Ποια χαρακτηριστικά κειμένου παραπληροφόρησης εντοπίζετε στο κείμενο;
- Υπερβολικός τίτλος.
- Επιχειρήματα που δεν ισχύουν και λάθη λογικής.
- Ισχυρισμοί που δεν στηρίζονται σε επιστημονικά δεδομένα.
- Υπερβολικές και ακραίες γενικεύσεις που δεν προκύπτουν από τα δεδομένα.
- Αίσθηση ότι αναφέρεται σε μια "κρυμμένη" γνώση που κρύβεται σκόπιμα.
- Αναπαραγωγή ψευδών ειδήσεων.
- Λανθασμένη χρήση επιστημονικών όρων.
- Απουσία σαφούς αναφοράς σε αξιόπιστες πηγές.
- Έκκληση σε ηθικά, πατριωτικά ή θρησκευτικά αισθήματα.
- Συμφέρον από την εξαπάτηση των πολιτών.
- Προέλευση από πηγή αμφίβολης αξιοπιστίας.
- Μη προσεγμένη γλωσσική επιμέλεια.

Q: Αναφέρετε 3 παραδείγματα από το κείμενο που να αιτιολογούν τις επιλογές σας.

Q: Πώς θα χαρακτηρίζατε το κείμενο;
- Επιστημονικό
- Ψευδοεπιστημονικό

Q: Από που θεωρείτε ότι προέρχεται το κείμενο;
- Από ένα περιοδικό επιστημονικής έρευνας.
- Από ένα δημοσιογραφικό κείμενο για θέματα υγείας.
- Από ψευδοεπιστημονική πηγή.

Κείμενο Β (Εμβόλια κατά του καρκίνου)

Διαβάστε προσεκτικά το παρακάτω κείμενο, και προσπαθήστε να εντοπίσετε σε αυτό στοιχεία που θα το χαρακτήριζαν ως κείμενο πληροφόρησης (επιστημονικό κείμενο) ή κείμενο παραπληροφόρησης (ψευδοεπιστημονικό κείμενο).

Σημειώστε τα χαρακτηριστικά που εντοπίσατε, απαντώντας στις ερωτήσεις.

Κείμενο Β (Εμβόλια κατά του καρκίνου)

Νέα εμβόλια κατά του καρκίνου

Ερευνητές αναφέρουν ότι ολοκλήρωσαν με επιτυχία τις δοκιμές ενός εξατομικευμένου εμβολίου κατά του καρκίνου με την ίδια τεχνολογία mRNA εμβολίων όπως αυτών του κορωνοϊού.  Το πειραματικό εμβόλιο αναπτύχθηκε από τις εταιρείες Moderna και MSD και είναι σχεδιασμένο για να παρακινεί το ανοσοποιητικό σύστημα ώστε να ανιχνεύει και να καταστρέφει τα καρκινικά κύτταρα. Οι γιατροί ελπίζουν ότι δουλειές σαν και αυτή θα ανοίξουν νέους, επαναστατικούς δρόμους στην καταπολέμηση καρκίνων του δέρματος, του εντέρου, και άλλων οργάνων. […]

Και άλλες φαρμακευτικές εταιρείες ακολουθούν το παράδειγμα και διεξάγουν παρόμοιες έρευνες. Ωστόσο, αυτή είναι η πρώτη φάση τυχαιοποιημένων κλινικών δοκιμών για τον έλεγχο του πειραματικού εμβολίου σε ασθενείς. «Η πιθανότητα θανάτου, ή μελλοντικής επανεμφάνισης του καρκίνου μειώθηκε στους ασθενείς που έλαβαν το εμβόλιο Keytruda ενάντια στο κακοήθες μελάνωμα (καρκίνος του δέρματος)», σύμφωνα με τα λεγόμενα των εταιρειών Moderna και MSD. [..] Χρειάζονται περαιτέρω δοκιμές για να ελεγχθεί με βεβαιότητα η αποτελεσματικότητα της θεραπείας.

Κοιτάζοντας προς το μέλλον

Ο διευθυντής του ιατρικού τομέα της Moderna, Paul Barton, είπε: «Πρόκειται για ένα σημαντικό εύρημα. Μιλάμε για την πρώτη τυχαιοποιημένη δοκιμή ενός θεραπευτικού εμβολίου mRNA σε καρκινοπαθείς. Φαίνεται σχετική μείωση του κινδύνου θανάτου ή επιδείνωσης του καρκίνου κατά 44%. Είναι κάτι το πολύ σημαντικό και θεωρώ ότι μας ανοίγει έναν νέο δρόμο στη θεραπεία καρκινοπαθών». Το εμβόλιο είναι σχεδιασμένο στα μέτρα κάθε ασθενή εξατομικευμένα, και επομένως είναι πολύ ακριβό για να παρασκευαστεί. Η εταιρεία δεν έχει ανακοινώσει ακόμα τιμή.

Ο καθηγητής Alan Melcher του Ινστιτούτου Καρκινικής Έρευνας λέει: «Είναι, αναμφίβολα, εξαίρετο νέο. Τα ευρήματα μας δείχνουν με πόση άνεση μπορούμε να κατασκευάσουμε εξατομικευμένα εμβόλια ενάντια στον καρκίνο, και ότι το εμβόλιο έχει επιπρόσθετο όφελος για τον ασθενή, μαζί με τις ήδη υπάρχουσες θεραπείες. Τα αποτελέσματα μάς δείχνουν πώς με την υψηλή τεχνολογία όλα είναι δυνατά». […] Ο δρ. Sam Godfrey από το Κέντρο Έρευνας για τον Καρκίνο του Ηνωμένου Βασιλείου, λέει: «Είναι απίθανο να βρεθεί μία και μοναδική θεραπεία για κάθε καρκίνο, και είναι προτιμότερο να εστιάσουμε σε τρόπους προσαρμογής της θεραπείας στον κάθε ασθενή. Τα αποτελέσματα προσφέρουν μια βάση αισιοδοξίας πώς η επιστήμη που μας βοήθησε να βγούμε από την πανδημία μπορεί να μας δώσει μελλοντικά ακόμα μία ισχυρή θεραπεία, αυτή τη φορά για τον καρκίνο».

Προέλευση κειμένου

Michel Roberts: Εμβόλιο mRNA κατά του καρκίνου ολοκληρώνει πιλοτικό έλεγχο, Ιστοσελίδα BBC, δημοσιευμένο στις 13 Δεκεμβρίου 2022, https://www.bbc.com/news/health-63959843  (μεταφρασμένο και προσαρμοσμένο γλωσσικά)

Κείμενο πληροφόρησης

Q: Ποια χαρακτηριστικά κειμένου πληροφόρησης εντοπίζετε στο κείμενο;
- Τίτλο που δεν προκαλεί ακραία συναισθήματα.
- Σωστή χρήση επιστημονικής ορολογίας.
- Σαφής αναφορά σε συγκερκιμένες μελέτες από επιστημονικές πηγές.
- Αποφυγή υπερβολικών ισχυρισμών και εκφράσεων
- Αποφυγή πρόκλησης συναισθημάτων, χρήση ουδέτερης γλώσσας.
- Εξήγηση με βάση τη λογική και επιστημονικά επιχειρήματα
- Αξιόπιστη προέλευση κειμένου
- Προσεγμένη γλώσσα

Q: Ποια χαρακτηριστικά κειμένου παραπληροφόρησης εντοπίζετε στο κείμενο;
- Υπερβολικός τίτλος.
- Επιχειρήματα που δεν ισχύουν και λάθη λογικής.
- Ισχυρισμοί που δεν στηρίζονται σε επιστημονικά δεδομένα.
- Υπερβολικές και ακραίες γενικεύσεις που δεν προκύπτουν από τα δεδομένα.
- Αίσθηση ότι αναφέρεται σε μια "κρυμμένη" γνώση που κρύβεται σκόπιμα.
- Αναπαραγωγή ψευδών ειδήσεων.
- Λανθασμένη χρήση επιστημονικών όρων.
- Απουσία σαφούς αναφοράς σε αξιόπιστες πηγές.
- Έκκληση σε ηθικά, πατριωτικά ή θρησκευτικά αισθήματα.
- Συμφέρον από την εξαπάτηση των πολιτών.
- Προέλευση από πηγή αμφίβολης αξιοπιστίας.
- Μη προσεγμένη γλωσσική επιμέλεια.

Q: Αναφέρετε 3 παραδείγματα από το κείμενο που να αιτιολογούν τις επιλογές σας.

Q: Πώς θα χαρακτηρίζατε το κείμενο;
- Επιστημονικό
- Ψευδοεπιστημονικό

Q: Από που θεωρείτε ότι προέρχεται το κείμενο;
- Από ένα περιοδικό επιστημονικής έρευνας.
- Από ένα δημοσιογραφικό κείμενο για θέματα υγείας.
- Από ψευδοεπιστημονική πηγή.

Κείμενο Γ (Εμβόλια για την COVID-19)

Διαβάστε προσεκτικά το παρακάτω κείμενο, και προσπαθήστε να εντοπίσετε σε αυτό στοιχεία που θα το χαρακτήριζαν ως κείμενο πληροφόρησης (επιστημονικό κείμενο) ή κείμενο παραπληροφόρησης (ψευδοεπιστημονικό κείμενο).

Σημειώστε τα χαρακτηριστικά που εντοπίσατε, απαντώντας στις ερωτήσεις.

Κείμενο Γ (Εμβόλια για την COVID-19)

Παρενέργειες των εμβολίων

«Το σύστημά μας, το VAER, έχει γεμίσει από περισσότερες από 1,4 εκατομμύρια αναφορές περιπτώσεων παρενεργειών που σχετίζονται με τα εμβόλια για την COVID-19 και περισσότερους από 30.000 θανάτους. Περίπου 15.000 από αυτούς τους θανάτους προέρχονται από τις ΗΠΑ επειδή το VAER δεν κάνει δεκτές αναφορές από ξένες χώρες που χρησιμοποιούν τα εμβόλια των ΗΠΑ. Δεν έχει ξαναϋπάρξει στην ιστορία εμβόλιο που να προκαλεί τόσες πολλές παρενέργειες, τουλάχιστον από το 1990 και μετά, που άρχισε να λειτουργεί και το κέντρο VAER. Το VAER ξεκίνησε να λειτουργεί υπό την εποπτεία της «Εθνικής Δράσης για το Τραύμα του Παιδικού Εμβολιασμού». Το κέντρο VAER κάνει κάτι το μοναδικό. Επιμείναμε να δημιουργηθεί ένα κεντρικό Σύστημα Αναφοράς Παρενεργειών των Εμβολίων, με πλήρη διαύγεια προς τους πολίτες, και στο οποίο μπορεί ο κάθε πολίτης να αναφέρει τις παρενέργειες, όχι μόνο οι γιατροί. […]

Φαρμακευτικές εταιρείες και διαφθορά

Υπάρχει πάρα πολλή διαφθορά στο σύστημα μαζικών εμβολιασμών. Το σύστημα αυτό έχει εκμισθωθεί από φαρμακευτικές εταιρείες επειδή το Κονγκρέσο αρνήθηκε να έχει τον έλεγχο του εμβολιαστικού προγράμματος και τον παραχώρησε σε αυτές. Δεν πρέπει να μας ξαφνιάζει που το εμβόλιο της COVID-19 προέκυψε τώρα, μετά από 40 χρόνια αποτυχίας των φαρμακευτικών εταιρειών να εφαρμόσουν επιτυχώς ένα πρόγραμμα μαζικού εμβολιασμού. […]

[Η Επιτροπή Ιατρών] είναι γεμάτη από γιατρούς που σχετίζονται με πανεπιστήμια και ινστιτούτα τα οποία χρηματοδοτούνται είτε από την Κυβέρνηση είτε από φαρμακευτικές εταιρείες, και σχετίζονται με κάποιον τρόπο με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας. […] Αυτή η χώρα, οι Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής, θεμελιώθηκε πάνω στην βασική αρχή των ατομικών δικαιωμάτων που θέτουν όρια στην ισχύ και την εξουσία του κράτους. […] Αυτοί, και αναφέρομαι κυρίως στον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, θέλουν να γίνει ένας διευρυμένος μετασχηματισμός, μια αναδιοργάνωση, μια αλλαγή εστίασης προς μία κολλεκτιβιστική ιδεολογία, που σημαίνει ότι τα άτομα αποκτούν μικρότερη σημασία από το κράτος. Αυτό που θέλουν είναι περισσότερη εξουσία και περισσότερα χρήματα για τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, ώστε να διαχειριστούν καλύτερα τις πανδημίες του μέλλοντος. [...]

Αποτελεσματικότητα εμβολίων

Αισθάνομαι, όπως και κάθε γιατρός, ότι έχω προσωπική ευθύνη να καταλάβω τι ακριβώς συμβαίνει σχετικά με τους κινδύνους των εμβολίων, πριν τα δώσω σε ασθενείς μου. Για αυτό, είναι εξαιρετικά επικίνδυνο να ακολουθούμε οδηγίες και να κάνουμε επίθεση στην ελευθερία της σκέψης και του λόγου. Αυτό συμβαίνει επειδή η «σκέψη του πλήθους» μπορεί να φέρει μεγαλύτερες ανατροπές, όπως είναι γνωστό. […] [Τα εμβόλια] ποτέ δεν ελέγχθηκαν. [Ο επικεφαλής της Pfizer] παραδέχτηκε πως δεν τα έλεγξαν ποτέ και ότι η 50% αποτελεσματικότητα ήταν προέκυψε από κόλπα της στατιστικής. […] Θεωρώ ότι μιλάμε για μία μείωση κατά 0,7 % και όχι κατά 50%!

Προέλευση κειμένου

Συνέντευξη της Barbara Loe Fisher στον Joseph Mercola, στις 18/10/2022.

Κείμενο πληροφόρησης

Q: Ποια χαρακτηριστικά κειμένου πληροφόρησης εντοπίζετε στο κείμενο;
- Τίτλο που δεν προκαλεί ακραία συναισθήματα.
- Σωστή χρήση επιστημονικής ορολογίας.
- Σαφής αναφορά σε συγκερκιμένες μελέτες από επιστημονικές πηγές.
- Αποφυγή υπερβολικών ισχυρισμών και εκφράσεων
- Αποφυγή πρόκλησης συναισθημάτων, χρήση ουδέτερης γλώσσας.
- Εξήγηση με βάση τη λογική και επιστημονικά επιχειρήματα
- Αξιόπιστη προέλευση κειμένου
- Προσεγμένη γλώσσα

Q: Ποια χαρακτηριστικά κειμένου παραπληροφόρησης εντοπίζετε στο κείμενο;
- Υπερβολικός τίτλος.
- Επιχειρήματα που δεν ισχύουν και λάθη λογικής.
- Ισχυρισμοί που δεν στηρίζονται σε επιστημονικά δεδομένα.
- Υπερβολικές και ακραίες γενικεύσεις που δεν προκύπτουν από τα δεδομένα.
- Αίσθηση ότι αναφέρεται σε μια "κρυμμένη" γνώση που κρύβεται σκόπιμα.
- Αναπαραγωγή ψευδών ειδήσεων.
- Λανθασμένη χρήση επιστημονικών όρων.
- Απουσία σαφούς αναφοράς σε αξιόπιστες πηγές.
- Έκκληση σε ηθικά, πατριωτικά ή θρησκευτικά αισθήματα.
- Συμφέρον από την εξαπάτηση των πολιτών.
- Προέλευση από πηγή αμφίβολης αξιοπιστίας.
- Μη προσεγμένη γλωσσική επιμέλεια.

Q: Αναφέρετε 3 παραδείγματα από το κείμενο που να αιτιολογούν τις επιλογές σας.

Q: Πώς θα χαρακτηρίζατε το κείμενο;
- Επιστημονικό
- Ψευδοεπιστημονικό

Q: Από που θεωρείτε ότι προέρχεται το κείμενο;
- Από ένα περιοδικό επιστημονικής έρευνας.
- Από ένα δημοσιογραφικό κείμενο για θέματα υγείας.
- Από ψευδοεπιστημονική πηγή.

Κουίζ

Διαβάστε τα 8 παρακάτω αποσπάσματα κειμένων από το Διαδίκτυο και προσπαθήστε κάθε φορά να καταλάβετε αν πρόκειται για κείμενο πληροφόρησης ή παραπληροφόρησης κάθε φορά. Χρησιμοποιήστε τα κριτήρια που έχετε δει έως τώρα.

Κείμενα

Κείμενο 1

Ορισμένες κοινωνικές ομάδες στη χώρα μπορούν να επιλέξουν να λάβουν επαναληπτική δόση του εμβολίου COVID-19. Όποιος έλαβε μονοδοσικό εμβόλιο Johnson & Johnson μπορεί να λάβει δεύτερη δόση μετά από τουλάχιστον 2 μήνες. Τα άτομα που έλαβαν εμβόλιο Pfizer ή Moderna δικαιούνται να λάβουν τρίτη δόση μετά από 6 μήνες αν είναι άνω των 65 ή αν έχουν υποκείμενο νόσημα που τους καθιστά ευάλωτους σε βαριά νόσηση από COVID-19. Άτομα των οποίων οι εργασιακές συνθήκες τα θέτουν σε υψηλό κίνδυνο έκθεσης στον κορωνοϊό μπορούν επίσης να λάβουν ενισχυτική δόση εμβολίου. Οι Αρχές των ΗΠΑ προτείνουν τρίτη δόση εμβολίου Pfizer ή Moderna σε άτομα με αυτοάνοσα νοσήματα (παθήσεις του ανοσοποιητικού συστήματος). Η επιπλέον δόση θεωρείται μέρος του βασικού εμβολιαστικού πακέτου για αυτά τα άτομα.

Προέλευση κειμένου: https://www.nationalgeographic.com/science/article/coronavirus-vaccine-tracker-how-they-work-latest-developments-cvd, μεταφρασμένο και προσαρμοσμένο γλωσσικά.

Κείμενο 2

Έως τις 28 Φεβρουάριου του 2023 υπήρξαν πάνω από 108.436 αναφορές για επιπλοκές, νοσηλείες, τραυματισμούς και θανάτους μετά από εμβόλια ιλαράς όπως αναφέρθηκαν στο Σύστημα Αναφοράς Περιστατικών Παρενεργειών Εμβολίων (VAERS), που περιλαμβάνουν 541 σχετικούς θανάτους, 8649 νοσηλείες, και 2121 αναπηρίες. Μέχρι τον Μάρτιο του 2023 καταγράφηκαν 1349 καταγγελίες στο Πρόγραμμα Αποζημιώσεων από Βλάβες των Εμβολίων (VCIP) για βλάβες και θανάτους μετά από εμβολιασμό ιλαράς (83 θάνατοι και 1266 σοβαρές βλάβες).

Προέλευση κειμένου: https://www.nvic.org/disease-vaccine/measles/quick-facts, μεταφρασμένο και προσαρμοσμένο γλωσσικά.

Κείμενο 3

Οι κατασκευαστές των εμβολίων και οι διευθυντές των εταιρειών χαίρουν απόλυτης προστασίας. Σχεδόν ποτέ δεν πιστοποιείται σήμερα ιατρική εξαίρεση των παιδιών από τον εμβολιασμό με βάση τις κυβερνητικές οδηγίες. Υπάρχει μια παγκόσμια τάση υπέρ της εκμηδένισης κάθε προσωπικής πεποίθησης εξαίρεσης από τον εμβολιασμό καθώς και λογοκρισίας των βιβλίων και δημόσιων εκδηλώσεων που αμφισβητούν την ασφάλεια των εμβολίων ή της κυβερνητικής πολιτικής για τον εμβολιασμό. Δεν υπάρχει ανθρώπινο δικαίωμα που να είναι πιο θεμελιώδες από το φυσικό και αναπόσπαστο δικαίωμα να ασκεί ο καθένας ελεύθερα τη σκέψη του και να φέρει την ευθύνη να αποφασίζει σε τι κίνδυνο προτίθεται να θέσει τη ζωή του ή τη ζωή του παιδιού του. Η κάμψη αυτών των ατομικών ελευθεριών προκειμένου να εφαρμοστεί ο εμβολιασμός αποτελεί ένα πολύ επικίνδυνο σημείο. Η τιμωρία και η λογοκρισία θα καταστρέψει κάθε εμπιστοσύνη στην ιατρική και στους νόμους της Δημόσιας Υγείας.

Προέλευση κειμένου: https://leaps.org/forcing-vaccination-on-every-child-undermines-civil-liberties/particle-6, μεταφρασμένο και προσαρμοσμένο γλωσσικά.

Κείμενο 4

Η βραχυπρόθεσμη αποτελεσματικότητα δύο δόσεων του εμβολίου mRNA BNT162b2 (κωδικός εμβολίου) της εταιρείας BioNTech/Pfizer ενάντια στον ιό SARS-COV-2 είναι ευρέως αποδεδειγμένη. Ωστόσο, η μακροπρόθεσμη αποτελεσματικότητα είναι ακόμα άγνωστη. Αναλύοντας στοιχεία από τη βάση δεδομένων Υπηρεσιών Υγείας Maccabi, αξιολογήσαμε τη σχέση μεταξύ χρονικής απόστασης από το εμβόλιο και της συχνότητας επαναμόλυνσης. Η ανάλυση έγινε για δεδομένα μεταξύ 1 και 27 Ιουλίου του 2021. Μετά τον έλεγχο επίδρασης άλλων παραγόντων όπως η ηλικία, βρήκαμε κατά 150% μεγαλύτερο κίνδυνο επαναμόλυνσης για τα άτομα που είχαν εμβολιαστεί πολύ νωρίς, σε σχέση με όσους εμβολιάστηκαν αργότερα, κάτι που βρέθηκε σε παρόμοιο βαθμό για όλες τις ηλικιακές ομάδες. Αυτό το αποτέλεσμα προειδοποιεί ότι το χρονικό διάστημα μετά τον εμβολιασμό αποτελεί ένα κρίσιμο ζήτημα προκειμένου να μελετηθεί η αποτελεσματικότητα των εμβολίων.

Προέλευση κειμένου: https://www.nature.com/articles/s41467-021-26672-3, μεταφρασμένο και προσαρμοσμένο γλωσσικά.

Κείμενο 5

Ένα ακόμα παράδειγμα που αποκάλυψε η εφημερίδα Die Welt περιλαμβάνει τον εθελοντή δοκιμαστή εμβολίου Augusto Roux, ενός δικηγόρου από την Αργεντινή. Μετά τη 2η δόση εμβολίου COVID-19 της Pfizer, βίωσε δυσκολία στην αναπνοή και πόνο στο στήθος, αλλά μετά πέρασε. Μέσα σε λίγες μέρες επισκέφτηκε το νοσοκομείο για τα συμπτώματά του, όπου βρέθηκε αρνητικός για COVID-19 αλλά η αξονική τομογραφία έδειξε μαζεμένο υγρό στο περικάρδιό του. Ο γιατρός είπε για την περίπτωσή του: «Παρενέργεια του εμβολίου του κορωνοϊού – Πολύ πιθανό!». Παρά τη σύνδεση και τα διαρκή προβλήματα υγείας που του προέκυπταν, αυτή η παρενέργεια δεν λήφθηκε υπόψη από την Pfizer και καταγράφηκε ως «μη σχετιζόμενη» με τα εμβόλια. Κατά τους επόμενους μήνες ο Roux έχασε 14 κιλά, απέκτησε προβλήματα με το συκώτι και η καρδιά του εμφάνισε αρρυθμίες.

Προέλευση κειμένου: https://www.theepochtimes.com/health/how-pfizers-trials-were-fraudulent_5110855.html, μεταφρασμένο και προσαρμοσμένο γλωσσικά.

Κείμενο 6

Δεδομένα κλινικών δοκιμών για τα εμβόλια κατά της COVID-19 σχετικά με την αποτελεσματικότητα των εμβολίων -σε ό,τι αφορά τη συμπτωματικά και τη βαριά νόσηση- άρχισαν να δημοσιεύονται τον Νοέμβριο του 2020 (σύνδεσμος με πηγή). Οι ερευνητές και οι αρμόδιοι Δημόσιας Υγείας ανακοίνωσαν δημόσια και με σαφήνεια ότι τα επίδραση των εμβολίων στον ίδιο τον ιό παρέμενε ακόμα αβέβαιη, τότε (σύνδεσμος με πηγή). Το εμβόλιο Pfizer/BioNTech ξεκίνησε να βγαίνει στην αγορά αφού έλαβε κατεπείγουσα έγκριση από τις ΗΠΑ στις 11 Δεκεμβρίου 2020 (σύνδεσμος με πηγή). Συνοψίζοντας, η αξιολόγηση του εμβολίου δημοσιεύτηκε στις 21 Δεκεμβρίου 2020 και η Ευρωπαϊκή Διεύθυνση Φαρμάκων (της Ευρωπαϊκής Ένωσης) δήλωσε: «Η επίδραση των εμβολίων σε ό,τι αφορά τη μετάδοση του SARS-COV-2 στην κοινότητα δεν είναι ακόμα γνωστή. Δεν γνωρίζουμε κατά πόσο οι εμβολιασμένοι είναι ακόμα σε θέση να φέρουν και να μεταδίδουν τον ιό» (σύνδεσμος με πηγή).

Προέλευση κειμένου: https://www.reuters.com/article/factcheck-pfizer-vaccine-transmission-idUSL1N31F20E, μεταφρασμένο και προσαρμοσμένο γλωσσικά.

Κείμενο 7

Το Εθνικό Ινστιτούτο Υγείας των ΗΠΑ έδωσε βραβείο 3,8 εκατομμύρια δολάρια στο Ινστιτούτο Βιοϊατρικής Έρευνας του Τέξας, για να συνεχίσει την έρευνά του στην ανάπτυξη ενός υποσχόμενου υποψήφιου εμβολίου ενάντια στον ιό HIV, το οποίο σταματάει τον ιό κατά την είσοδό του πριν αρχίσει να αναπαράγεται και να εξαπλώνεται στο σώμα. Το εμβόλιο, το οποίο έχει λάβει πατέντα, είναι ένα εμβόλιο ζωντανών εξασθενημένων μικροοργανισμών, που σημαίνει ότι βασίζεται στο πλήρες γενετικό υλικό του HIV, από το οποίο έχουν αφαιρεθεί συγκεκριμένα τμήματα ώστε να μην είναι επιβλαβές. Τα εμβόλια εξασθενημένων εμβολίων χρησιμοποιούνται για πολλές ασθένειες όπως η ευλογιά και ο κίτρινος πυρετός, αλλά οι προσπάθειες ενάντια στον HIV ήταν αποτυχημένες κατά τα περασμένα χρόνια, επειδή ο ιός μεταλλασσόταν πολύ γρήγορα. Στο εμβόλιο περιέχονται σημεία-κλειδιά του ιικού γενετικού υλικού που είναι βασικά για τη δράση του, αλλά έχουν αφαιρεθεί τα γονίδια που του επιτρέπουν να αναπαράγεται και να εξαπλώνεται.

Προέλευση κειμένου: https://www.news-medical.net/news/20230215/Promising-HIV-vaccine-candidate-by-Texas-Biomed-stops-the-virus-upon-entry.aspx, μεταφρασμένο και προσαρμοσμένο γλωσσικά.

Κείμενο 8

«Σήμερα κλείνουν 4 μήνες από τότε που το εμβόλιο της Pfizer σκότωσε την κόρη μου. Κανείς δεν έχει συλληφθεί, καμία αρχή δεν έχει ερευνήσει τη δολοφονία της κόρης μου και όλοι οι πολιτικοί με αποφεύγουν σαν να έχω πανούκλα. Ακόμα και οι πιο «καλοί» από αυτούς».

Προέλευση κειμένου: Ποστ στο Twitter, μεταφρασμένο και προσαρμοσμένο γλωσσικά.

Ερωτήσεις του κουίζ

Q: Πώς θα χαρακτηρίζατε το Κείμενο 1;
- Κείμενο πληροφόρησης. (correct)
  Hint: Έλεγξε αν το ύφος του κειμένου είναι ουδέτερο ή προσπαθεί να προκαλέσει συγκίνηση και αν υπάρχει λογική εξήγηση για τα δεδομένα του κειμένου.
- Κείμενο παραπληροφόρησης.
  Hint: Έλεγξε αν το ύφος του κειμένου είναι ουδέτερο ή προσπαθεί να προκαλέσει συγκίνηση και αν υπάρχει λογική εξήγηση για τα δεδομένα του κειμένου.

Q: Πώς θα χαρακτηρίζατε το Κείμενο 2;
- Κείμενο πληροφόρησης
  Hint: Έλεγξε αν υπάρχουν αναφορές σε υπερβολικά στατιστικά δεδομένα που προσπαθούν να προκαλέσουν έντονα συναισθήματα στον αναγνώστη. Έλεγξε αν υπάρχει τυχόν προσωπικό συμφέρον από τους συντάκτες του κειμένου.
- Κείμενο παραπληροφόρησης. (correct)
  Hint: Έλεγξε αν υπάρχουν αναφορές σε υπερβολικά στατιστικά δεδομένα που προσπαθούν να προκαλέσουν έντονα συναισθήματα στον αναγνώστη. Έλεγξε αν υπάρχει τυχόν προσωπικό συμφέρον από τους συντάκτες του κειμένου.

Πώς θα χαρακτηρίζατε το Κείμενο 3;

Q: Πώς θα χαρακτηρίζατε το Κείμενο 3;
- Κείμενο πληροφόρησης.
  Hint: Έλεγξε αν υπάρχει επαρκής αναφορά στα επιστημονικά δεδομένα ή αν υπάρχει επίκληση σε συναισθήματα ή ηθικές, πατριωτικές ή θρησκευτικές πεποιθήσεις.
- Κείμενο παραπληροφόρησης. (correct)
  Hint: Έλεγξε αν υπάρχει επαρκής αναφορά στα επιστημονικά δεδομένα ή αν υπάρχει επίκληση σε συναισθήματα ή ηθικές, πατριωτικές ή θρησκευτικές πεποιθήσεις.

Q: Πώς θα χαρακτηρίζατε το Κείμενο 4;
- Κείμενο πληροφόρησης. (correct)
  Hint: Έλεγξε αν υπάρχει σαφής αναφορά σε επιστημονικές πηγές και αιτιολόγηση βάσει επιχειρημάτων και επιστημονικών δεδομένων.
- Κείμενο παραπληροφόρησης.
  Hint: Έλεγξε αν υπάρχει σαφής αναφορά σε επιστημονικές πηγές και αιτιολόγηση βάσει επιχειρημάτων και επιστημονικών δεδομένων.

Q: Πώς θα χαρακτηρίζατε το Κείμενο 5;
- Κείμενο πληροφόρησης.
  Hint: Έλεγξε αν αναφέρονται υπερβολικοί ισχυρισμοί και αν οι ισχυρισμοί μπορούν να ελεγχθούν κατά πόσο είναι σωστοί ή λάθος. Έλεγξε αν υπονοείται αναφορά σε κάποιου είδους "κρυμμένη αλήθεια".
- Κείμενο παραπληροφόρησης. (correct)
  Hint: Έλεγξε αν αναφέρονται υπερβολικοί ισχυρισμοί και αν οι ισχυρισμοί μπορούν να ελεγχθούν κατά πόσο είναι σωστοί ή λάθος. Έλεγξε αν υπονοείται αναφορά σε κάποιου είδους "κρυμμένη αλήθεια".

Q: Πώς θα χαρακτηρίζατε το Κείμενο 6;
- Κείμενο πληροφόρησης. (correct)
  Hint: Έλεγξε αν γίνεται αιτιολόγηση των ισχυρισμών βάσει δεδομένων και λογικής συνέχειας, και αν γίνεται επαρκής και σαφής αναφορά σε πηγές.
- Κείμενο παραπληροφόρησης.
  Hint: Έλεγξε αν γίνεται αιτιολόγηση των ισχυρισμών βάσει δεδομένων και λογικής συνέχειας, και αν γίνεται επαρκής και σαφής αναφορά σε πηγές.

Q: Πώς θα χαρακτηρίζατε το Κείμενο 7;
- Κείμενο πληροφόρησης. (correct)
  Hint: Έλεγξε αν γίνεται ορθή χρήση επιστημονικής ορολογίας και αν οι ισχυρισμοί φαίνονται να ισχύουν βάσει λογικής.
- Κείμενο παραπληροφόρησης.
  Hint: Έλεγξε αν γίνεται ορθή χρήση επιστημονικής ορολογίας και αν οι ισχυρισμοί φαίνονται να ισχύουν βάσει λογικής.

Q: Πώς θα χαρακτηρίζατε το Κείμενο 8;
- Κείμενο πληροφόρησης.
  Hint: Έλεγξε αν η προέλευση του κειμένου είναι αξιόπιστη και αν οι ισχυρισμοί του κειμένου μπορούν να αποδειχθούν ή να διασταυρωθούν.
- Κείμενο παραπληροφόρησης. (correct)
  Hint: Έλεγξε αν η προέλευση του κειμένου είναι αξιόπιστη και αν οι ισχυρισμοί του κειμένου μπορούν να αποδειχθούν ή να διασταυρωθούν.

Q: Ποια από τα κείμενα 1 έως 8 θεωρείτε ότι προέρχονται από επιστημονικό ερευνητικό περιοδικό, ποια είναι κείμενα επιστημονικής δημοσιογραφίας και ποια είναι ψευδοεπιστημονικά κείμενα;

Q: Ποια από τα κείμενα 1 έως 8 θα σας φαίνονταν τα πιο αξιόπιστα από όλα και ποια τα λιγότερο αξιόπιστα από όλα;

Συντελεστές του Ψηφιακού Μαθησιακού Αντικειμένου

[Image: Το έργο έχει λάβει χρηματοδότηση από το πρόγραμμα HORIZON 2020 της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Πρόγραμμα Έρευνας και Καινοτομίας βάσει συμφωνίας αριθ. 101006468]